1.  شرط ضمن عقد چیست؟
ابتدا لازم به ذکر است که در این جلسه قصد آن را نداریم که به طور تخصصی وارد مسائل مربوط به شروط گردیم چرا که از پیچیدگی‌‌های زیادی برخوردار است که در این جلسه نمی‌گنجد، لذا تنها به ذکر کلیاتی پرداخته تا با مفهوم شرط آشنا گردید و سپس در قسمت بعد به طور جزئی درباره شروط ضمن عقد ازدواج صحبت می‌کنیم.

به طور کلی‌ در هر قراردادی (عقدی) طرفین می توانند شروطی را در نظر بگیرند که این امر از آزادی اراده افراد در قراردادها ناشی‌ می شود. شروط ضمن عقد (قرارداد) در اشکال مختلف می تواند ظاهر شود و قانون مدنی این شروط را منوط به یک سری قید‌هایی‌ نموده به طوری که می‌بایست طرفین از آن تبعییت نمایند در غیر این صورت این شروط از نظر قانونی صحیح نمی‌باشد. طبق ماده ۲۳۴ قانون مدنی، شروط ۳ دسته اند. "شرط برسه قسم است :

     ۱ - شرط صفت .

     ۲ - شرط نتیجه

     ۳ - شرط فعل اثباتا یا نفیا .

شرط صفت عبارت است ازشرط راجعه به کیفیت یاکمیت مورد معامله .

شرط نتیجه آن است که تحقق امری درخارج شرط شود .

شرط فعل آن است که اقدام یاعدم اقدام به فعلی بریکی ازمتعاملین یابر شخص خارجی شرط شود ." (ماده ۲۳۴)

در شرط صفت، وجود یک صفت شرط می شود مثلا اینکه در قرارداد خرید و فروش یک اتومبیل، رنگ قرمز شرط شود. در شرط نتیجه، محقق شدن امری شرط می گردد مثلا در قرارداد خرید فروش اتومبیل، شرط شود که اگر فرزند خریدار ظرف ۱ سال به ایران برگردد، اتومبیل به او منتقل می شود. در شرط فعل، انجام دادن ویا انجام ندادن کاری شرط می شود. مثلا در قرارداد خرید و فروش یک دستگاه خودرو، بر فروشنده شرط می شود که سند مالکیت خودرو را حداکثر در مدت یک ماه از تاریخ منعقد شدن قرارداد به نام خریدار منتقل کند. (شرط فعل مثبت: انجام دادن کاری ) ویا شرط می شود که در صورتی‌ که خریدار ظرف ۲ ماه اخیر از کشور خارج نشود، فروشنده خودرو را به خریدار منتقل کند.(شرط فعل منفی‌:انجام ندادن کاری)

همانطور که گفتیم قانون مدنی، یک سری قید و بندهایی را برای شروط در نظر گرفته که اگر رعایت نگردند، این شروط صحیح نمی باشند. در مواردی بعضی‌ از این شروط باطل بوده ولی‌ هیچ گونه تاثیر منفی‌ در قرارداد ندارد یعنی‌ اینکه تنها شرط بلا اثر می گردد ولی‌ قرارداد به قوت خود باقی‌ است. طبق ماده ۲۳۲ قانون مدنی "شروط مفصله ذیل باطل است ولی مفسد عقد نیست : 1 - شرطی که انجام آن غیرمقدور باشد . 2 - شرطی که درآن نفع و فایده نباشد . 3 - شرطی که نامشروع باشد. " اما در مواردی، نه تنها شروط باطل است که قرارداد را نیز باطل می‌کند. طبق ماده ۲۳۳ قانون مدنی "شروط مفصله ذیل باطل وموجب به بطلان عقد است : 1 - شرط خلاف مقتضای عقد 2 - شرط مجهولی که جهل به آن موجب جهل به عوضین شود . " "شرط خلاف مقتضای عقد به طور نمونه در زمان قرارداد خرید و فروش کالایی، مالکیت خریدار در کالای خریداری شده از مقتضای ذاتی این قرارداد است و اگر فروشنده شرط کند که خریدار حق فروش کالا را به دیگری ندارد، به دلیل این که اصل مالکیت خریدار در این جا زیر سوال می رود این شرط خلاف مقتضای قرارداد معامله است و شرط باطل است عقد و قرارداد نیز باطل می شود. 2- شرط مجهولی که جهل به آن موجب جهل به 2 طرف می شود مانند این که در عقد یا قرارداد معامله ای شرط شود که فروشنده یا خریدار هر وقت که خواستند می توانند معامله را فسخ کنند، به دلیل این که مدت زمان خاصی برای حق فسخ معین نشده است و نیز ارزش مورد معامله از بین می رود، این شرط و قرارداد باطل است. " [1]

ادامه مطلب: شروط ضمن عقد و راه های حمایت از حقوق زنان از طریق این شروط در طی عقد ازدواج